ana sayfa    sözlükler    finans sözlüğü

efektif döviz :
merkez bankası?nca alım ve satımı yapılan ve türk lirası olarak kurları belirlenen yabancı ülkelere ilişkin kağıt paradır.

efektif talep (effectıve demand) :
ekonomide, çeşitli mal ve hizmetleri satınalmak amacıyla harcanmış paradır. bundan başka satınalma gücü ile mevcut olan talep anlamına da gelmektedir.

eft (electronıc fond transfer ):
bankalararası tl fon akışının düzenlenmesi amacıyla kullanılan ulusal bir ödeme ağıdır. başka bir söylemle bankalararası para transferi denebilir.

ek ithalat vergisi (ımport-surcharge) :
döviz kurundaki istikrarı sağlamak ve ödemeler dengesi açığını kapatmak için konulan ek vergilerdir.

ekonometri (econometrıcs) :
istatistik ve matematikten yararlanmak suretiyle, ekonomik olayların ölçülmesini sağlayan bir iktisat dalıdır. ekonomik problemler önce kuramsal kademede incelenir ve belirli matematiksel bir modele yerleştirilir. bu modelde bulunmakta olan değişkenler istatistiksel yöntemler uygulanarak hesaplanır ve veriler arasında fark olduğu takdirde, bu farkın nedenleri araştırılır.

ekonomi (economy, economıcs) :
genel olarak ekonomi, sonsuz gereksinimleri olan insan ile bu gereksinimleri sağlamaya elverişli doğa arasındaki geçerli ilişkileri araştıran bilimdir.

ekonomik (economıc) :
kaynakların en düşük maliyet ve en yüksek fayda sağlayacak şekilde kullanılmasıdır.

ekonomik büyüme (economıc growth) :
belirli bir amaç doğrultusunda, pekçok bakımdan ölçülebilen ve çoğunlukla ekonomideki üretim kapasitesinde olan artışı ifade etmek için kullanılan bir kavramdır. ekonomik büyüme, toplam sanayi ürünü olarak büyüme, milli gelir toplam milli hasıladaki artış veya kişi başına düşen ürün miktarındaki artış biçiminde pekçok bakımdan ölçülebilir. ekonomik büyümenin ölçüm yollarından hangisinin daha verimli olduğu, ölçümün hangi hedefle yapıldığına bağlıdır.

ekonomik rant (economıc rent) :
üretim faktörünün üretime sağladığı faydasın üstünde gerçekleşen ödemedir. ıki çeşit rant mevcuttur. tüketici rantı, tüketicinin malı satın alma sürecinde, almayı düşündüğü fiyatın altında almasıdır. üretici rantı ise, üreticinin malını istediği fiyattan yukarıya satması ile gerçekletir.

eksik değerlenmiş para (under valued currency) :
eksik değerlenmiş para, yabancı para cinsinden değeri, serbest piyasa değerine veya uzun dönem içinde ulaşacağı değere göre düşük olan paradır. mili paranın aşırı eksiltilmesi ya da değerlendirilmesi dış ticaret politikasında bir değişim uygulamasıdır. paranın aşırı değerlendirilmesi ile, ithalat ucuzlarken, ihracat pahalılaşır. develüasyonla da, ihracatın artırılması ve ithalatın azaltılması hedeflenmektedir.

eksik rekabet (ıncomplete competıtıon) :
firmaların ücretleri bir dereceye kadar etkileyebildikleri rekabet halidir. bu taktirde, piyasa tam rekabet yapısından çıkar. eksik rekabet, tam rekabet ve monopol yapı arasındaki bütün durumlarda geçerlidir.

emek arzı (labor supply) :
toplam nüfus içinden, ekonomik faaliyetlere katılmak isteyenlerin sayısıdır. emek arzı, nüfusa, bu nüfus içinde çalışmak isteyenlerin sayısına ve bu kişilerin çalıştıkları saat sayısına göre farklılık gösterir.

emek devir oranı (labor turnover) :
bir firmadan belirli bir dönemde, kendi istekleri veya başka bir sebeple çıkartılmış işçi sayısının, firmada çalışan işçi sayısına oranıdır. emek devir oranı ne kadar yüksekse, firma için işgücü maliyeti de o kadar büyüktür.

emek piyasası (labor market) :
çalışma şartları ile ücretlerin belirlendiği piyasadır.

emir iyileştirmesi (order ımprovement) :
alış emirlerinde fiyatların yukarıya, satış emirlerinde aşağıya çekilerek fiyat önceliğinin değiştirilmesidir.

emirlerde geçerlilik müddeti :
borsa emirlerinin geçerlilik müddeti bir tam gün (2 seans) olarak belirlenmiştir.

emisyon (ıssue -of bank-notes, securıtıes, bılls, etc.-) :
hisse senedi, kağıt para, tahvil gibi değerlerin ilk kez piyasaya sürülmesidir. yalnız olarak kullanıldığında ise, genellikle devletin yetki verdiği bankaların piyasaya kağıt çıkarması anlamına gelmektedir.

emisyon hacmi (bank-notes ıssued) :
devletin yetkili kıldığı banka tarafından piyasaya sürülmüş toplam kağıt para miktarıdır.

endeks sayıları (ındex numbers) :
belirli bir yıl ile baz alınan yıl arasında geçen müddet içerisinde fiyat, maliyet gibi hususlarda gerçekleşen değişimleri belirten sayılardır. tüketici fiyat endeksi, toptan eşya fiyat endeksi, sanayi üretim endeksi bunlara örnektir.

endeksli tahvil (ındex-lınked bonds) :
enflasyonun tahvillerde yazılı değeri aşındırmasını önleyerek, tahvil sahiplerinin zarara uğramamaları için çıkartılan bir tahvil tipidir. bu stil tahvillerde, ana para ve faizi altın, döviz gibi bir değer ölçüsüne bağlanarak, ödeme günü geldiğinde tahvilin değeri bu ölçülere göre saptanarak ödeme yapılır. böylece tahvil sahibi enflasyondan etkilenmemit olur.

endojen ve egzojen değişkenler (endogeneous and exogeneous varıables) :
endojen değişken, değeri modelin içinde belirlenip açıklanan; egzojen değişken ise değeri modele dışarıdan verilen değişkendir. "içsel ve dışsal değişkenler" olarakta ifade ifade edilirler.

enflasyon (ınflatıon) :
bir ülkede fiyatlar genel seviyesinin devamlı yükselmesi, paranın satınalma gücünün devamlı azalması halidir. devamlı enflasyon ülkenin ekonomik, toplumsal olmak üzere tüm kesimini etkileyebilir.

enflasyon riski :
enflasyon nedeniyle yatırımcı tarafından arzulanmayan bir reel getiri oranının gerçekleşme olasılığını ifade eder.

enflasyon sarmalı (ınflatıon sprıal) :
bir kez başladığında kendi kendini büyüterek gelişen enflasyondur. bu gelişim şu biçimde gerçekleşmektedir: fiyatların artması maliyetlerin artmasına, bu da fiyat seviyesinin daha da artarak sürecin bu şeklide gelişmesine yol açar.

enflasyonist açık (ınflatıonary gap) :
ekonomide mevcut toplam talebin toplam arzdan daha fazla olmasından dolayı ortaya çıkan açıktır. böyle durumlarda, şayet toplam talep arz seviyesine indirilemezse veya toplam arz talebi karşılayacak kadar yükseltilemezse, fiyatlar yükselir.

envantör (ınventory) :
belirli bir tarihe ait borç, alacak ve varlıkların oranlarının ve değerlerinin, sayım, kontrol ve düzeltme yaparak saptanmasıdır.

ergonomi (ergonomıcs) :
insanın fiziksel gücünün üretimde kullanılması için lazım şartları inceleyen bilim dalıdır. hedefi, maksimum işgücü ve sermaye üretmek için en elverişli fiziksel ortamı sağlamaktır.

esnek arz (elastıc supply) :
esnek arz, arzın fiyatta oluşan değişmelere karşın, daha büyük miktarda değişmemesi biçiminde tanımlanmaktadır.

esnek talep (elastıc demand) :
esnek talep, talebin fiyatta oluşan artış veya azalış neticesinde, fiyattan daha büyük miktarda artması veya azalması biçiminde tanımlanmaktadır.

esneklik (elastıcıty) :
bir değişkenin diğer bir değişkendeki artma veya azalma karşısında gösterdiği duyarlıktır. örneğin, bir malın ücreti % 10 artarsa, o malın talebi de % 10 azalır. fakat piyasa koşulları her vakit böylesine normal bir esneklik göstermez.

eşel mobil (escalator prıncıple) :
eşel mobil, hareketsiz gelirli kişilerin satınalma güçlerinin enflasyon bu nedenle azalmasını önleyen bir sistemdir. bu sisteme göre, belirli bir dönemde enflasyon % 50 artıyorsa, hareketsiz gelirli kişilerin satın alma güçleri de % 50 oranında artmaktadır.

euro :
maastricht anlaşması uyarınca, lazım ölçütleri yerine getiren avrupa birliği?ne üye ülkelerin 1999 yılı itibariyle kaydi olarak kullanmaya başladığı para birimi. daha sonraki dönemde dolaşıma da sürülmesi planlanan bu para birimi avrupa birliği?ne üye bütün ülkelerin ortak para birimi durumuna gelecek.

eurocheque :
avrupa?da nakit kullanmadan alışveriş imkânı sağlayan, çek ile ödeme sistemi.

euro tahvil (eurobond) :
uzun vadeli ve hareketsiz faizli olup, uluslararası piyasalarda alım satımı yapılabilen uluslararası bir menkul değerdir. bu stil tahvillerin ulusal piyasada mevcut menkul kıymetler borsasında kote edilme gibi bir zorunluluğu yoktur. euro-tahvillerin işlem gördüğü yâni alım-satımının yapıldığı piyasaya euro-tahvil piyasası denilmektedir.

evalüasyon :
bankaların kayıtlarında hareketsiz kur üstünden geçirilen dövizlerin her ay sonunda geçerli cari kura göre düzenlenmesi işlemidir.

exımbank (export-ımport bank) :
ihracatta kredi basitlikleri sağlayan, ithalat ve ihracatta uzmanlaşmış finansal bir kurumdur.