ana sayfa    sözlükler    yönetim biçimleri sözlüğü

devlet başkanının millet tarafından belirli süreler için seçildiği devlet biçimi. yeryüzünde bulunmakta olan çeşitli devletlerin idare şekilleri, türlü biçimler gösterir. bir kısım ülkelerde tüm idare, tek bir insanın elinde toplanmıştır. (mutlakiyet idaresi). bir kısım ülkelerde de idare, bir kişinin elinde değil ufak bir topluluğun elinde toplanır, (oligarşi). bir kısım ülkelerde de idare, bir kişinin ya da bir topluluğun elinde değil, o ülkenin sınırları içerisinde bulunmakta olan tüm vatandaşların elidedir. halkın, halk tarafından, halk için idaresi diye özetlenen bu idare biçimi de demokrasi dir. demokrasi ile idare edilen devletlerde, iki biçim görülür. meşrutiyet ve cumhuriyet. meşrutî demokrasilerde, milletin oyu ile meydana gelmiş bir millet meclisi ve bu meclisin kontrolü altında bulunmakta olan bir hükümet ve idare mekanizması olmasına karşılık, devlet başkanlığı, kral tarafından temsil edilmektedir. kralın yetkileri ve vazifeleri, kısıntılar içindedir ve devleti yönetme yetkisi, meclis'le bu meclisin kontrolü altında bulunmakta olan bakanlar kurulunda toplanmıştır.

demokrasi ile yönetilen ülkelerdeki öbür şekil de cumhuriyet tir. cumhuriyet idaresinde, kesin olarak, bir halk idaresi görülür. bu idare biçiminde halk, kanun yapmak kudretini direkt doğruya kullanabileceği (vasıtasız hükümet) gibi, bu kudreti, bizzat seçtiği bir heyete de verebilir (temsilî hükümet). her iki biçimde de devletin temsilcisi, belli bir müddet için seçilmiş bulunmakta olan cumhurbaşkanı dır. cumhuriyetlerde yürütme (icra kuvveti) erki, halk tarafından seçilmiş olan başkan ya da diktatör gibi bir şefe bırakılmış ya da bir heyete verilmiş olabilir.

kuvvetlerin teşkilâtına ve vatandaşların sahip oldukları haklara göre sayısız çeşitlilik belirten cumhuriyet idaresi, ilkçağlardan beri vardır. roma'da olduğu gibi ilk çağlardaki cumhuriyetlerde, halkın çoğunluğunu meydana getiren esirler kitlesine karşın, hür siyasî entrikalar neticesi, sürgüne gönderilmiş, onüç yıl sürgünde kaldıktan sonra memleketine dönmüş, ömrünün geri kalan kısmını eserleri ile uğraşmakla geçirmiştir.

çinlilerin en eski filozoflarından biri olan confucius, denebilir ki, dinlerin kurucuları olan peygamberler kadar, geniş halk kitlelerinin duygu ve hareketlerine etki yapmış nadir filozoflardandır. aradan 2500 yıl geçmesine karşın, fikirleri, geniş çin halk kitleleri tarafından halâ benimsenmektedir. devleti idare edenlerin, halkın ahlâkını düzeltmek zorunda olduklarına ve bu yüzden kendilerinin örnek kişiler olmaları gerekçesine inanan conficus denebilir ki, çin milletlerinin teşekkülünde ve kuvvetlenmesinde büyük tesiri olmuş bir filozof ve ahlakçıdır.