ana sayfa    sözlükler    bilgisayar sözlüğü

c: bir programlama dilidir. c ile yazılan kod makine diline yatkındır. bu sebeple programcılar bu programlama dilini aktif bir biçimde kullanırlar.

c++: c dili üstüne yeni özellikler eklenerek oluşturulmuş bir programlama dilidir.

c drıve: bilgisayar üstünde bulunmakta olan sabitdisk sürücülerinden ilkine verilen isimdir. c sürücüsü genelde işletim sistemini kurmak için kullanılan disktir. bilgisayar c sürücüsünden açılır ve kurulan yazılımları c sürücüsü üstünde saklar.

cable : kablo. koruyucu bir kılıf içerisinde bakır kablonun veya optik fiberin oluşturduğu veri iletim ortamı.

cable modem : kablo modem. pc'nizi yerel kablolu tv hattına bağlamanızı ve veriyi 1. 5 mbps hızında almanızı sağlayan cihaz.


cache memory: bir şeyin geçici bir müddet saklandığı yer. web sayfalarını, diskinizdeki browser'in cache dizininde saklayabilirsiniz. o sayfaya tekrar dönmek istediğinizde, browser sayfayı gidip sunucudan almak yerine cache'den alır ve size vakit kazandırır. bilgisayarlar çeşitli seviyelerde cache içerirler, bunların arasında bellek cache'i (ön bellek) ve disk cache'i vardır. bilgisayarlarımız üstünde kullanılan bellek çeşitleri sdram, ddram, rdram olabilir.

cad (computer aided design) : mimarlar, mühendisler, tasarımcılar, sanatçılar ve teknik çizimle uğraşan kişiler tarafından kullanılan bir program tipi. cad programları iki veya üç boyutlu modeller yaratmak için de kullanılabilir.

cad/cam/computer aided desing/computer aided manufacturing: bilgisayar takviyeli tasarım/bilgisayar takviyeli üretim.

cae/computer aided enginering: bilgisayar takviyeli mühendislik. mühendislerin tasarımlarını inceleyen yazılımlara verilen isimdir. genellikle cad programları içerisinde bu tür yazılımlar bulunur.

call center : çağrı merkezi. müşterilerden gelen çağrılarla birlikte diğer çağrıların da bilgisayar otomasyonu yardımıyla yönetildiği merkez.


calculator: hesap makinesi. matematiksel işlem yapmak için kullanılan bilgisayar programlarına verilen isim. hesap makinesi, yazılım haricinde ufak el bilgisayarı biçiminde de olabilir.

cam/computer aided manufacturing: bilgisayar takviyeli üretim. fabrikalarda makinaların çalışması için kullanılan veya yazılan programlara verilen isim.

cancel: iptal. bilgisayarımızda kullandığımız uygulamaları iptal etmek için kullanılan tuşa verilen isimdir. yazılım kurulumlarında kurulumu kesmek için de kullanılır.

caps lock key: klavye tuşlarından birine verilen isim. bu tuş aktif olduğu taktirde iken bütün alfabetik karakterlerin büyük harf ile yazılmasını temin eder.

capture: kullanılan yazılımın belli bir durumunu kaydetmesi işlemine verilen isim. genellikle görüntü programlarında kullanılır.


card: üstünde elektronik devreler bulunmakta olan bilgisayar içerisinde kullanılan parçalara verilen isim.

caret: şapka karekteri. türkçe klavye üstüne shift ile beraber 3 sayısına basıldığında çıkan karaktere verilen isim.

carrier : taşıyıcı. bilgi teknolojisi alanında, başka bir veri taşıyıcı işaret tarafından modüle edilmiş olan tek frekanslı elektromanyetik dalga veya alternatif akım. iletişim endüstrisinde ise, telefon şirketi veya iletişim servisi veren diğer şirketler için kullanılır.

carrier signal: modemlerin kendi aralarında anlaşmak için kullandıkları sinyale verilen ad.

cartridge: kartuş. büyük oranlarda bilgiyi depolamak için kullanılır.


case sensitive: kullanılan harflerin ufak ya da büyük harf olmasının yarattığı durumdur. kelime işlem yazılımlarında metin içerisinde bir sözcüğü ararken bu özelliği kullanabilirsiniz. küçük-büyük harf ayrımı yaparak arama yapmak diliyorsanız, buna ideal bir arama seçeneğini işaretlemeniz gerekiyor.

category 5 cabling : kategori 5 kablolaması. standart utp kablolamanın beş derecesinden biri. veriyi 100 mbps hızda iletir.

ccıtt/comite consultatif ınternational telephonique et telegraphique: uluslararası iletişim standartlarını belirleyen bir kurum.

cd-rom/compact disk-read only memory: bilgi depolamak için kullanılan disklere verilen isimdir. bu diskleri okumak içim cd-rom okuyucu gerekir.

cell : hücre. ağ alanında atm tipi anahtarlamada esas veri birimi olarak kullanılır.


cell relay : ağ teknolojisi, ufak, hareketsiz boyutlu veri paketlerine veya hücrelere dayanır. hücreler hareketsiz uzunlukta olduklarından, donanımda yüksek hızlarda işlenip anahtarlanabilirler. cell relay, aralarında atm, ıeee 802. 6 ve smds gibi protokollerinde bulunduğu pek çok yüksek hızlı ağ protokolunun esasıdır.

cga/color graphics adapter: ilk kullanılan renkli ekran türüdür. cga ekranlar zaman geçtikçe vga sistemlere dönüştüler. bilgisayar sistemlerimiz üstünde geri kalmış bir teknoloji.

cgı (common gateway ınterface) : bir web sunucunun tıpkı bilgisayarda çalışan bir uygulamayla ve uygulamanın da (cgı programı) web sunucu ile nasıl iletişim kuracağını belirleyen kurallar dizisi. gelişi hoş bir uygulama, cgı standardına göre giriş-çıkışı idare ediyorsa, bir cgı yazılımı olabilir.

cgi-bin : bir web sunucuda cgı yazılımlarının tutulduğu klasöre verilen ad.

cgmp/cisco group management protocol: ıp host'ların ve router'ların ıgmp'leri (ınternet group management protocol) tarafından bildirilen multicast trafiğini tanımak için cisco anahtarları tarafından kullanılır. anahtarlar bu bilgiyi, multimedya ortamındaki trafiği kısıtlayarak yerel ağ bant genişliğini korumak için kullanırlar.


channel : kanal. 1) iletişimde üstünden işaretlerin aktığı ayrı bir yol. 2) radyo ve televizyonda, bir kullanıcının seçebildiği ayrı bir yazılım kaynağı. 3) optik fiber iletiminde, ayrı bir ışık dalga boyu. 4) ınternet'te, yenilenen bilgiyi otomatik olarak gönderen, önceden belirlenmiş bir web sitesi. 5) bilgisayar ve ınternet pazarında, üretici ile alıcı arasındaki kuruluşlar. 6) ırc kullanımında, belirli bir chat grubu.


channel-attached : kanal bağlantısı. bir bilgisayara veri kanalları (giriş/çıkış kanalları) tarafından bağlanmış cihazlar.

character: karakter. sabitdisk üstünde bir byte'lık alana saklanabilen gelişi hoş bir sembole verilen isimdir.

chassis : şasi. bir otomobilin, uçağın, bilgisayarın veya çok parçalı gelişi hoş bir cihazın üstüne kurulduğu yapı.

checksum : iletim biriminden geçen bit'lerin sayısı. tıpkı birimden alıcıda da bulunur. böylece alıcıya tıpkı sayıda bit'in ulaşıp ulaşmadığı kontrol edilebilir.

circuit : devre. 1) elektronikte, elektrik akımının taşındığı iki veya daha çok nokta arasındaki yol. 2) iletişimde, iki veya daha fazla nokta arasında işaretlerin taşındığı özel yol.


circuit switching : devre anahtarlama. bir çağrı boyunca, çağrıyı yapanla alan arasında olması gereken özel fiziksel devredeki anahtarlama sistemi. daha çok telefon ağlarında kullanılır.

cısc/complex ınstructıon set computer: karmaşık komut seti. bilgisayarların kullandığı bir yapıdır. işlemcinin 200 kadar komutu uygulamasını temin eder.

class: sınıf. programlarda nesneleri oluşturmak için kullanılan yapıya verilen isimdir.

click, click on: kliklemek, tıklamak. grafik arayüzünde bir ikonu veya bir nesneyi tercih etmek için farenin tuşuna basıp bırakmak.

client : istemci. ağ üstündeki bir nokta. bir sunucu tarafından sağlanan kaynakları kullanan kullanıcı iş istasyonu.


client/server : istemci/sunucu. iki bilgisayar yazılımı arasındaki ilişkiyi tanımlıyor. programlardan biri (istemci), talebini yerine getirecek olan programdan (sunucu), bir servis talebinde bulunur. bir ağ üstünde istemci/sunucu modeli, değişik yerlere dağıtılmış yazılımlar arasında ideal bir iletişim yolu temin eder.

clipart: bilgisayar üstünde yapılmış, kullanmak için hazır resimlere verilen isimdir.

clipboard: pano. verinin bir yerden başka yere kopyalanırken geçici olarak tutulduğu belleğe verilen ad.

clock speed : saat hızı. bir bilgisayarda, işlemcinin çalışma temposunu ayarlayan bir osilatör tarafından saniyede üretilen darbe sayısı. genellikle mhz (megahertz veya saniyede milyon darbe) olarak ölçülür.

cluster : 1) şahsi bilgisayar depolama teknolojisinde, bilgisayarın işletim sistemi tarafından yönetilen, hareketsiz diskteki dosya depolama mantık birimidir. 2) iletişim teknolojisinde, ortak bir kontrol birimine veya sunucuya veya bir grup sunucuya bağlanmış terminal veya iş istasyonu grubudur. böylelikle yapılan işler paylaşılabilir veya sunuculardan biri arızalandığında diğeri devreye girebilir.


cmos/complementary metal oxide semiconductor: bilgisayarlarda saati, tarihi ve sistem parametrelerini saklamakta kullanılan devre. bu devre bir pil ile beslenir.

cmyk/cyan magenta yellow black: ofset baskıda kullanılan renk modeline verilen isimdir. mavi, morumsu kırmızı, sarı, siyah renklerin karıştırılması ile bütün renkler elde edilebilir.

coaxial cable : kablolu tv bağlantılarında, ethernet veya diğer tipteki yerel alan ağlarında kullanılan kablo.

cobol/common business oriented language: eski programlama dillerinden biridir. bilgisayarlarda ticari uygulamalar yazmak için kullanılırlar.

codec : 1) (coder-decoder) iletişimde, analog işaretleri sayısal bit serilerine ve sayısal işaretleri de analoga dönüştürmek için darbe kod modülasyonunu kullanan cihaz. 2) (compression/decompression) büyük dosya veya yazılımları küçültmek için sıkıştıran ve daha sonra açan özel bir yazılım.


coding : kodlama. ikili işaretleri taşımak için kullanılan elektrik teknikleri.

collision : çarpışma. bir ethernet ağında, tıpkı anda veri iletmek isteyen iki cihazın yol açtığı netice. veri paketlerinin çarpıştığını tespit eden ağ her ikisini de iptal eder. çarpışma, ethernet ağının doğal bir sonucudur.

color monitor: renkli ekran. iki renkten (siyah, beyaz) fazla renk belirten bilgisayar ekranlarına verilen isimdir.

color prınter: renkli yazıcı. birden çok renkte basınç yapabilen yazıcıya verilen isimdir. renkli yazıcıların çoğu cmyk teknolojisini kullanır.

column: sütun. kelime işlem yazılımlarında yukarıdan aşağı, ince uzun alanlardan her birine verilen isim.


column graph: sütun grafiği. sunumların dikey sütunlar ile gösterildiği grafik tipidir.

com /component object model : yazılım komponent nesnelerini geliştirmek ve desteklemek için microsoft'un bir çalışması. com+, dcom ve activex arayüzlerini ve araçlarını içerir.örnek: command.com

com port : iletişim yuvası. bilgisayarlarda dışardan modem gibi cihazların takıldığı yuva. örnek: com1, com2, com3


command : komut. kullanıcının bilgisayarın işletim sistemine veya bir uygulama programına, bir servisi uygulaması için verdiği özel emir.

command. com: dos komutlarını çalıştıran dosyaya verilen ad. girilen komutun doğru yazılıp yazılmadığını bu dosya kontrol eder. bazı komutlar da bu dosyanın içerisinde saklanır.

command key: macintosh bilgisayarlarda bulunmakta olan özel bir tuş. bu tuşa basarken başka bir tuşa da basıldığında bir komut verilmiş olur.

command line: komut girişi için kullanılan satıra verilen isim.


communication: iletişim. verilerin bir bilgisayardan başka bilgisayar gönderilmesi işlemine verilen isim.

communications protocol: iletişim protokolü. veriler bir bilgisayardan başka bilgisayara gönderilirken bir protokol kullanmak mecburiyetindedirler. bu iletişim protokolleri genelde modemler ile yüklenir.


communications software: iletişim programı. bilgisayara bağlı modem ile telefon hattından veri gönderip alınmasını sağlayan program çeşitlerine verilen isimdir.

compatible, compatibility: uyumlu, uyumluluk. bilgisayar üstündeki program ve donanımların birbirleri ile problemsiz çalışması işlemine verilen isimdir.

compiler : derleyici. belirli bir programlama dilinde yazılmış komutları işleyen ve onları bilgisayar işlemcisinin kullanacağı bir formata dönüştüren özel bir yazılım.


component: kod parçalarını bir araya getirerek bir uygulama oluşturma işlemine verilen isimdir.

compression : sıkıştırma. zamandan veya yerden tasarruf etmek için verinin boyutunu küçültme işlemi.

compuserve: dünyanın ilk ticari bilgi servisidir. bu servis dünya üstüne farklı veri tabanlarına bağlıdır, böylece pekçok güncel bilgiye ulaşabilirsiniz.

computer: bilgisayar. girilen veriyi işleyerek, kullanabilir çıktı üreten makineye verilen isimdir.

concentrator : konsantratör. veri iletim işaretlerini ileriye doğru aktaran cihaz. zaman zaman uzak erişim hub'ları için de tıpkı terim kullanılır.


config. sys: bilgisayarın çalışmasını düzenleyen komutların bulunduğu dosyadır. açılışta config. sys dosyası çalıştırılarak bu komutlar uygulanır.

connectionless : bağlantısızlık. sanal bir devre olmaksızın veri transferi yapılmasını tanımlar.

connection-oriented : bağlantı yönelimli. sanal bir devre kurulmasını gerektiren veri transferini tanımlar.

connector: konnektör. kabloların ucunda bulunmakta olan veya takılan, çeşitli araçlara veya bölümlere verilen isimdir.

ctrl: kontrol tuşu. bu tuş önceden kontrol karakterleri denilen karakterlerin yazılmasında kullanılırdı. ancak günümüzde daha ziyade alt tuşu gibi kullanılmakta, kısayol tuş kombinasyonlarının çalıştırılmasında faydalanılmaktadır.


controller: denetleyici. bilgisayarla dışarıdan girilen veri arasında denetleme yapan araca verilen isimdir.

control panel: denetim masası. windows işletim sistemlerinde, sistem işleyişine ait düzenleme yapılabilen yazılım.

convergence : 1) bilgi işlem teknolojisinde, şahsi bilgisayarın, iletişimin ve televizyonun birleştirilip herkesin kullabileceği seviyeye getirilmesi. 2) iletişim teknolojisinde, ağ topolojisinde yapılan değişikliği kabul etmek için özel bir yönlendirme protokolü çalıştıran bir grup ağ cihazının hızı ve özellikleri.

coprocessor: ek işlemci. sistemin işlemcisinin yanına eklenen ikinci işlemci.


copy: kopyalamak. bir dosyanın veya bir verinin aynısının oluşturulması işlemine verilen isimdir.

copy protection: kopya koruması. programın izinsiz kopyalanmasını veya çoğaltılmasını önlemek için kullanılan yöntemlere verilen isimdir.

corrupted file: bozuk dosya. içeriği bozulmuş, okunamaz halde olan dosya türüne verilen isimdir.

cookie : bir web sitesinin hareketsiz diskinize yerleştirdiği bilgi. daha sonra tekrar o siteyi ziyaret ettiğinizde bu bilgi sayesinde sizi hatırlayacaktır.

core router : paket anahtarlamalı yıldız topolojisinde omurganın bir parçası olan router. çevredeki ağlardan diğer ağlara giden trafiğin bütününün üstünden geçeceği tek kanaldır.


cpi /characters per inch : inç başına basılan karakter sayısı. hareketsiz genişlikteki fontlar için kullanılır. değişken genişlikteki fontlar ortalama bir cpi değerine sahiptir.

cps /characters per second : nokta vuruşlu yazıcıların saniyede bastıkları karakter sayısı.

cpu/central processing unit: merkezi işlem birimi. bilgisayarımız üstünde bulunmakta olan mikroişlemciye verilen isimdir.

crc/cylik redundancy check: karşı tarafa veri gönderilirken hataları ortaya çıkarmak için kullanılan bir yöntemdir.

crm /customer relationship management : müşteri ilişkileri yönetimi. kurumların müşteri ilişkilerini tertipli bir biçimde yürütmelerine yardımcı olan program ve metodolojiler için kullanılan terim.


cropping: kırpma. bilgisayar üstüne kurulu bir programla resmin kenarlarındaki fazlalıkların kesilmesi işlemine verilen isimdir.

crt /cathode ray tube : görüntülerin elektron ışınlarının fosforlu yüzeyine düşmesi ile oluştuğu özel bir tüp. pek çok bilgisayar monitöründe kullanılır.

cursor: imleç. klavyenin veya farenin bir tuşuna basıldığında, ekranın neresinde veya hangi noktasında işaretleneceğini gösteren sembol.

csu/dsu (channel service unit/digital service unit) : kanal servis birimi/sayısal servis birimi. yerel alan ağlarında (lan) kullanılan sayısal veri çatılarını, geniş alan ağı (wan) çatılarına veya tersine dönüştüren modem boyutundaki bir cihaz.

ctı (computer telephony integration) : bilgisayar ve telefon ağlarının birarada çalışmalarını sağlayan program. çağrıya özel verileri sağlamak için daha çok çağrı merkezlerinde kullanılır.


cursor : imleç. kullanıcının metni gireceği yeri ekranda belirten işaret.

cut and paste: kes ve yapıştır. işletim sistemleri üstünde dosyayı veya dizini bir yerden başka bir yere taşıma işlemidir.

cyberspace: siberalem. bilgisayar sistemleri tarafından oluşturulan iletişim ortamına verilen isimdir.

cybernetics: sibernetik. insanlara ilişkin pek çok özelliğin makinalara kazandırılması yolunda araştırma yapan bilim dalı.