gebelik, beslenmenin çok özel olarak ele alınması gerektiği bir dönemdir.pek çok kadın daha önceki kötü beslenme alışkanlıklarını düzeltelerek , hamilelik bahanesiyle sağlıklı beslenmeyi öğrenebilir.beslenme sosyal,ekonomik,kültürel ve şahsi özelliklere bağlı olarak çok büyük farklılıklar gösterebilir.konuyla ilgili yapılan geniş çalışmalar sonunda gerek hamilelik öncesi gerekse hamilelik sırasında kötü beslenmenin gebeliğin seyri,bebek ve anne üstünde negatif tesirleri olduğu gösterilmiştir.beslenmeyi belirleyen esas unsurlar;
1-gebelik öncesi kilo ve boy(vücut kitle oranı=body mass ındex=bmı)
2-yaş
3-bebek sayısı
4-metabolik hastalık varlığı (diabet,fenilketonuri vb)
5-sosyo-ekonomik ve kültürel özellikler
6-iştah ve annenin fiziksel aktiviteleridir.
herşeye karşın gebeliğin özel bir rejimi olduğu söylenemez.hamile herkesten daha çok normal beslenmelidir.bu et,süt,yumurta,taze sebze-meyve, mineral ve vitamin desteklerinden oluşur.
gebelikte barsak hareketleri genellikle yavaşladığı için rejime lifli gıdalar ve bol sıvı eklenmelidir.süt ve sütten yapılmış gıdalar tüketilirken sütün pastorize olması ve peynirlerin tam mayalanmış olmasına dikkat edilmelidir.aksi halde bazı sütten geçen hastalıklara davetiye çıkartılmış olunur.marketlerde satılan çok yüksek ısıda hazırlanıp paketlenmiş sütler güvenli sayılabilir.sırayla değerlendirilirse,
proteın
genellikle hayvansal gidalardan alinir. gebenin günlük protein ihtiyaci 48-60 gr olup hamile olmayandan 15-30 gr daha fazladir. kirmizi et,tavuk eti,balik,yumurta,süt ve sütten yapilmis gidalar (peynir,yogurt) baslica hayvansal protein kaynaklaridir. bilhassa kirmizi et beraberinde bolca yag içerdiginden yagsiz veya az yagli tüketilmelidir. bilhassa vejeteryan bir anne açisindan önemli olan bitkisel protein kaynaklari , kuru baklagiller (nohut, mercimek, fasulye, bakla), kepekli tahillar, bazi kuru yemisler(findik, fistik, ceviz vb) olarak sayilabilir. aksi görüsler de savunulmakla beraber, proteinden zengin rejim alinarak hamilelik zehirlenmesinin azaltilabilecegini ifade eden arastirma sonuçlari vardir.
yag
gebelikte dengeli bir diyetteki kalorinin üçte biri yaglardan elde edilmelidir.doymamis yag asitlerinden zengin olmalari nedeniyle bitkisel yaglar(ayçiçek,zeytin ve misirözü ) tercih edilmelidir.
karbohıdrat
gebelikte en dikkatli tüketilmesi gereken esas besin grubudur.olası oldugunca dogal kaynaklardan karsilanmalidir.vücutta esas olarak enerji ihtiyacini karsilayan maddelerdir. bu maddeler tahil,un,seker gibi besinler içinde yer alir. yapi tasi degillerdir.çok tüketilmeleri durumunda enerji olarak kullanilamayan fazla karbohidrat (özellikle sekerler) vücutta yag olarak depolanir ve luzumsuz kilolarin en sik sebebidirler.
vıtamın
ınsan vücudundaki pek çok yikim ve yapim ( metabolik )olayinin kolaylastiricilari (katalizörleri) vitaminlerdir.yani yasamsal fonksiyonlari vardir. gebelikte bu tür yapim ve yikim olaylari arttigi için anne adayinin vitamin tüketimi son derece dengeli olmalidir.özel ,rejim disi ,vitamin destegi yalnızca folik asit için geçerli olup dengeli beslenen bir gebede ayrica vitamin kullanimina gerek yoktur.
folik asit , planlanmis bir gebelikten 1-3 ay önce baslanip,her gün 0.4 mg dozunda ,gebeligin ilk 12-16 haftasi boyunca alinrak , omurilik ve beyinde görülen açiklik ve sakatliklarin azaltilmasi olasıdır.bilhassa daha önce daha önce sakat bebek dogurmus kadinlarda 4 mg gibi yüksek dozlarda folik asit ayni sekilde uygulanarak sakatligin tekrarlama olasiligi azaltilabilir.hamilelik boyunca folik asitten zengin olan ispanak,karnibahar,kepekli undan yapilmis yiyecekler,findik,fistik tüketilmesi önerilebilir.
genel olarak vitaminler pozitif tesirleri olan maddeler olmakla beraber ilaç olarak yüksek dozda vitamin kullanimi her vakit emniyetli degildir.bilhassa a-vitamini 15.000/ıu 'yi geçen günlük dozlarda alinirsa bazi dogumsal sakatliklari artirdigini bildiren çalismalar vardir.dolayısıyla ezberlenmis veya baskalarina ilişkin önerilerle , hekime danisilmadan yapilacak rejim disi vitamin takviyeleri her vakit iyi neticeler vermez. özel bir sindirim sistemi veya diger hastaligi olmayan ve normal beslenebilen bir annede, bugünkü bilgiler isiginda ilk 3 aydaki folik asit destegi disinda vitamin destegine(diyet disi) gerek yoktur. doktor her anne adayina dengeli ve çesitli beslenmeyi önermek ve ögretmekle gebelikte artan vitamin ihtiyacini da karsilamis olur.
mıneraller
en önemlileri kalsiyum ve demirdir.gerek anne ,gerekse bebek için önemli yapi tasi olan bu mineraller kan yapimi ve kemik yapisi basta olmak üzere pek çok yasamsal işlevin devami için gereklidirler. normal olarak hayvansal protein,yumurta ve süt ve sütten yapilmis gidalarda bol oranda bulunurlarsa da gebelikte artmis ihtiyaci diyetle karsilamak genellikle olası olmadigindan destek olarak verilmeleri kabul görmektedir.
eksiklik olmayan bir kadinda bile gebelikte kanin sivi kisminin %50 'ye varan artisina bagli olarak "seyrelmeye bagli kansizlik" (dilusyonel anemi) gelisebilir.kalsiyum pek çok hücresel işlevin yani sira kemik yapiminda kullanilan esas elemandir. eksikligi kadinlarda bilhassa menapozda daha çok ortaya çikan osteoporoza (kemik erimesi) sebep olabilir.bu sebeple demir eksikligi anemisi olsun olmasin her anne bulanti kusmalari (varsa) geçer geçmez demir destegi almalidir.
yine kemik erimesi olsun olmasin her annede kalsiyum destegi yapilabilir. yüksek dozda kalsiyum destegi yapilan hastalarda daha az hamilelik zehirlenmesi görüldügünü bildiren arastirma sonuçlari da vardir. kalsiyum süt,yogurt ,peynir ve yesil yaprakli sebzelerde bol oranda bulunur. demir ise kirmizi et,yumurta,ton baligi ve sakadatlarda boldur. demir ve kalsiyum ,birbirinin barsaktan emilimlerini bozabileceklerinden ,bu iki hapin farkli ögünlerde alinmasina dikkat edilmelidir.
ögünler
gebe olası oldugunca az az ,sik sik yemek yemelidir. yalnızca ana ögünlere dayanan beslenme aliskanligi mide ve barsak sisteminde ki gevsemeye bagli olarak yemekten sonra mide yakinmalarina sebep olabilir. hamile bilhassa yatmadan 1-2 saat öncesinden başlayarak yemek yememeli ,bilhassa yemekten sonra oturur pozisyonda dinlenip veya gezintilerle yiyeceklerin mideyi terketmesini kolaylastirmaya çalismalidir.aserme durumunda ögün sayisi daha da büyük bir önem kazanmaktadir.
genel önerıler
· lifli ,posali gidalar gebelikte genellikle kabizlik seklinde degisen barsak aliskanliklarinin düzeltilmesi açisindan çok faydalidir.bu tür gadalardan en zengin olan besinler taze sebze ve meyvelerdir.bu gidalar çok fazla tüketildiklerinde demir emilimini negatif etkileyebileceklerinden demir haplari aç karna yutulmaya çalisilmalidir.lif ve posa siyah ekmek, portakal, elma, kuruyemis, baklagiller, kuru üzüm,kuru kayisi,kepekli olarak hazirlanmis unlu gidalarda bol oranda vardir. aksamlari bir fincan kadar ceviz,badem,findik,fistik karisimi yenilerek pek çok (çinko, magnezyum, kalsiyum) mineral ve vitamin(vit e,b vb)alinabilir.
· gebelikte annenin sivi tüketiminin en önemli kismini su olusturmalidir. çay,kahve ,kakao,alkollü içkiler ve kola ya hiç ya da olası oldugunca az tüketilmelidir. alkol tüketimine bagli çocukta fötal alkol sendromu denilen özel bir dogumsal bozukluklar ve zeka geriligi tablosu tanimlanmistir.gebelikte günde bir kadeh sarap gibi ölçülerde alkol alinmasinin zararsiz oldugu ileri sürülse de gelişi hoş bir özel faydasi oldugu da ileri sürülemez.
· bilhassa el ve ayaklardaki ödemlerin engellemesi veya hamilelik zehirlenmesinin engellemesi veya tedavisi için gebelikte tuz kisitlanmasinin yeri yoktur .hatta bu tür uygulamalarin daha kötü neticeler dogurdugu gösterilmistir.ancak istah degisiklikleri nedeniyle tuzlu yiyeceklere olan egilimin de önüne geçilmelidir.yani hamile evde herkese pisen yemekten,herkesin yedigi ekmekten tüketmeli ama yemek masasindan tuzu ,tuzlugu kaldirmalidir.
· gebelikte fast-food, ,salam,sosis,sucuk,dondurulmus gidalarin tüketilmesi, lokantalarda yemek cesaretlendirilmemelidir.bu tür gidalarin pisirilme teknikleri yetersiz ve kullanilan suni renklendirici,tatlandirici ve koruyucu maddeler ,asiri yag içermeleri anne ve bebek sagligini negatif etkileyebilir.yemekhanelerdeki sicak yemekler,önceden pisirilmis süpermarket yiyecekleri,yeni pisirilmis ve sicak olamayan tavuk eti bebege geçip onda hastalik yapan bakteriler içerebileceginden bu tür gidalardan uzak durulmali veya dikkatli tüketilmelidir.
kalorı
gebede günlük 300 kcal daha fazla kalori alimi öneri edilmektedir. emziren bir lohusa buna ek 500 kcal daha fazla almalidir.böylece bir hamile,ortalama 60 kg olan bir kadinin günde 2300 kcal almasi gerektiginden hareketle günde kaç kalori alacagini hesaplayabilir.bunun vücut kitle indeksi veya yasa göre yapilmis hesaplamalari da yol gösterici olabilir.
vegeteryan dıyetı
vegeteryan olan bir hamile baklagiller,kepekli tahillar tüketerek bitkisel proteinlerle bebek ve kendilerinin protein ihtiyacini karsilamalidir. yumurta ,süt ve sütten yapilmis gidalari da almayan komple vegeteryanlar (vegan) dengeli bir rejimin yanisira vitamin destegine de ihtiyaç duyarlar. hiç hayvansal gida almayan bu gebelerde bilhassa b12 vitamin eksikligi görülebilir.ayrica bitkisel gidalarda daha az yag olmasi nedeniyle kalori alimi da yeterli olmayabilir.veganlarda diger bazi vitaminler (vit-d) ve kalsiyum, demir çinko gibi mineraller de yeterli alinamayabilir. bu sebeple rejim kalori,vitamin ve mineraller açisindan çok iyi dengelenmeli ve lazım destek yapilmalidir. tamamen vegeteryan (vegan) olan bir gebeye günlük ideal kalori (yas ve bmı'e göre) ve mineralin (demir,kalsiyum) yani sira ; -10 mgr (400 ıu ) d vitamini - 2 mgr vitamin b 12 verilmelidir.
kılo alımı
günlük 300 kcal fazla almakla hamilelik boyunca normal bir hamile 10 - 12 kg alir.kilo alimi yas ,bebek sayisi ve vücut kitle indeksine(bmı) baglidir.vücut kitle indeksine göre normal kilo alimi asagida gösterilmistir; hamilelik öncesi bmı gebelikte toplam kilo alimi haftalik kilo alimi · zayif < 20 kg/m2 12 -18 kg 0,5 kg · normal 20-25 kg/m2 11,5 -16 kg 0,4 kg · sisman 26-29 kg/m2 7 -11,5 kg 0,3 kg · çogul hamilelik (ikiz) 16-20 kg 0,75 kg
gebelikte beslenme
etiketler [