ana sayfa    tıp, sağlık, güzellik    göz sağlığı

kornea nakli, şeffaflığını yitirmiş ya da biçimi bozulmuş kornea dokusunun çıkarılarak yerine ölüden alınan sağlıklı kornea dokusunun yerleştirilmesi ameliyatıdır. göz nakli halk arasında yerleşmiş yanlış bir ifade olarak kornea nakli yerine kullanılıyor. bugünkü tıbbın nimetleri içerisinde gözde nakli yapılan kornea tabakasıdır. göz küresinin nakli söz konusu değildir.

kornea nakli neden yapılır?
normalde şeffaf ve damarsız olan kornea dokusu, farklı sebeplerle, yara dokusunun oluşmasıyla ya da ödem (şişme) nedeniyle bulanıklaşabilir. korneanın bulanıklaşması, gelen ışığın düzgün kırılamamasına ve görmenin azalmasına sebep olur. bazı durumlarda bulanık kornea ile beraber şiddetli ağrı da olabilir. kornea nakli görmeyi düzeltmek, ağrıyı azaltmak ya da göz bütünlüğünü korumak için yapılabilir.

hangi durumlarda kornea nakli gerekebilir?
- göz cerrahisi sonrası korneanın şeffaf kalmasını sağlayan hücreler hasar görürse ve kornea bulanıklaşırsa
- korneanın kubbe biçimi bozulursa, örneğin konikleşirse (keratokonus)
- kalıtsal geçiş belirten bazı kornea hastalıklarında
- enfeksiyon sebebi ile korneada yara dokusu ve yeni damarlanma olursa (örneğin, herpes -uçuk virüsü- keratiti sonrası)
- kazalar nedeniyle kornea bulanıklaşırsa veya bütünlüğü ağır derecede bozulursa
- kornea nakli sonrası vücut dokuyu reddederse

nakil yapılacak kornea dokusu nasıl ve nereden temin edilir? göz bankası nedir?
ülkemizde ankara ve istanbul'da çalışan göz bankaları vardır. bundan başka pek çok hastane, bir bankaya bağlı olmadan, kendi bünyesinde kornea temin edebilmektedir. göz bankaları kornea dokusunu ölüden almak, ideal besleyici ortamlarda saklamak, alınan dokunun nakile ideal olup olmadığını belirlemek ve doku nakli yapılacak merkezlere ulaştırmak ile yükümlüdür.
kornea, çeşitli nedenlerle ölen ancak korneası sağlıklı yapıda olan kişilerden alınır. korneaların kullanılabilmesi için kişinin ölüm nedeninin öğrenmiş olunması gerekmektedir. nakil yapılacak kişiye gelişi güzel bir hastalık geçmemesi için vericinin kanında aıds, bulaşıcı hepatit ve frengi gibi hastalıklara yol açan mikroorganizmaların varlığı araştırılır. kornea damarsız bir doku olduğu için kan grubu uyumu lazım değildir.

ideal olarak ölümden sonraki ilk 12 saat içerisinde kornea alınır. gelişen teknoloji ve ideal doku saklama yöntemleri ile ölüden yalnız kornea dokusu (gözün önündeki şeffaf tabaka, yaklaşık 15 mm çapında, 0.6 mm kalınlığında) alınır ve gözün bütününün alınması gerekmez. dolayısıyla kornea alımı, ölen kişide görünen bir değişikliğine yol açmaz.
ölüden alınan ve özel besleyici solüsyonlarda saklanan korneaların hücre özellikleri ve nakil için yeterli olup olmadıkları göz bankalarındaki özel mikroskoplarla incelendikten sonra belirlenir. ideal olanlar, uygun olarak 7 gün içerisinde bekleyen hastalara nakledilir.

korneası bulanıklaşan herkes kornea naklinden fayda görür mü?
kornea naklinden fayda görebilmek için gözün kornea dışındaki yapılarının normal olması gerekmektedir. gözün görüntüyü algılayan ve beyine gönderen retina tabakasında bir hasar varsa kişi yapılan nakilden fayda görmez. hastanın en azından ışığı seçer kademede bir görmesinin olması, retina dokusunun ve diğer göz içi yapılarının sağlıklı olması gerekmektedir. hastanın bu ameliyattan yarar görüp göremeyeceği göz hekiminin yapacağı detaylı muayene, göz ultrasonografisi ve gerekirse retinanın durumu ile ilgili bilgi veren bazı (elektrofizyolojik) testlerle saptanır.

kornea nakli ameliyatı nasıl yapılır?
kornea nakli ameliyatı çoğunlukla lokal anestezi altında yapılır. hasta uyutulmaz, yalnız gözü ve çevresi uyuşturulur. çocuklarda, lokal anestezi ile duramayacak hastalarda veya cerrah seçimi ile genel anestezi altında yapılabilir.
mikroskop altında, oval özel bir bıçak ile, hastanın bulanık korneasının merkezinden 7,5-8 mm çapında bir pencere çıkarılır ve ölüden alınan şeffaf kornea dokusu ideal boyutta kesilerek bu bölgeye dikilir. şayet hastanın kataraktı varsa, kornea nakli sırasında kataraktı da alınabilir.

kornea nakli ameliyatının riskleri var mıdır?
hiç bir cerrahi girişim risksiz değildir. olabilecek komplikasyonlar (istenmeyen sonuçlar) arasında enfeksiyon, kanama, retina tabakasının yerinden ayrılması (retina dekolmanı), göz içi basıncının artması (glokom), göz merceğinin şeffaflığını kaybetmesi (katarakt oluşumu) sayılabilir. bazı durumlarda hastanın gözü yeni nakledilen dokuyu reddedebilir ve kornea bulanıklaşabilir.
ayrıca ameliyat dışında, lokal veya genel anesteziye bağlı komplikasyonlar gelişebilir. bu tür komplikasyonlar, ameliyat öncesi hastanın genel durumunun iyi değerlendirilmesi ve şayet varsa, kalp hastalığı, şeker hastalığı, akciğer ya da böbrek hastalığı gibi hastalıklarının ilk olarak tedavi edilmesi ile en aza indirilir.

doku reddi ne demektir?
doku reddi, vücudun bağışıklık sisteminin, bir yabancıdan nakledilen dokuyu tanıması ve ondan kurtulmaya çalışma çabasıdır. bu çaba, yeni kornea dokusunda bulanıklaşma ve damarlanma ile kendini gösterir, nakledilen doku yok olmaz.

kornea dokusu damarsız olduğu için, diğer tüm organ ve doku nakillerine göre çok avantajlıdır, ve doku reddi az miktarda olur. doku reddi, daha çok, nakil yapılan kişinin korneasında, daha önceden yoğun damarlanma varsa ortaya çıkar.

doku reddi tedavi edilebilir mi?
doku reddi çoğu hastada (%90) steroidli damlalarla tedavi edilerek ortadan kaldırılır. steroidli damlalar, alıcının bağışıklık sistemini baskılar, ve yeni dokuyu reddedmesini engeller. damlalar yeterli kalmazsa, damardan yüksek doz steroidli ilaçlar vermek gerekebilir.

nakil yapılan bir hastada doku reddi nasıl anlaşılır?
nakil yapılan bir hastada, gözde kızarıklık, ışığa duyarlılık, görmede azalma ve ağrı olursa, doku reddi olabileceği düşünülmeli ve derhal göz doktoruna başvurulmalıdır. erken dönemde başvurmak doku reddinin tedavi edilebilmesi için en önemli kriterdir.

doku reddi tedaviye yanıt vermezse ne olur?
kornea doku reddi ile tekrardan bulanıklaşırsa, yeniden tıpkı göze nakil yapılabilir.

kornea naklinden sonra gözün rengi değişir mi?
hayır değişmez. gözün rengini veren iris dokusu korneanın arkasında yer alır ve cerrahiden etkilenmez.

gözleri bağışlamak için ne yapmak gerekir?
gözlerinizi bağışlamak için ilk olarak bu düşüncenizi en yakınlarınızla paylaşınız. ölümden sonraki süreçte yakınlarınız bu isteğinizi yerine getirmekten mutluluk duyacaklardır.

ayrıca, organ ve doku nakli yapılan üniversite ve devlet hastanelerinden temin edebileceğiniz organ ve doku bağışı kartlarını doldurabilirsiniz. yasalarımıza göre kornea bir - organ değil- doku olduğu için, aksi beyan edilmedikçe, ölümden sonra bağışlanmış sayılır.

unutmayın ki, bağışlayacağınız korneanız, bir başka insan için bir umut ve bir ışık olacaktır.
türk oftalmoloji derneği