ana sayfa    ekonomi, iktisat    insan kaynakları yönetimi

uzaklaşmak ve yaklaşmak

diğerlerini motive etmenin anahtarını öğrenmiş olmak yararlı olabilir mi? bu tıpkı zamanda türk iş dünyasının önemli bir sorunu olan motivasyon konusunda insanlara yardımcı olabilir mi? esasında, motivasyonu buradaki anlamıyla şu biçimde açılayabiliriz; hoşa gitmeyen işleri de basitçe ve zorlanmadan yapabilmek.

hoşa gitmeyen işleri yaptırabilmenin yalnızca iki yolu var: havuç ya da sopa...

önemli olan nokta, sopayı ya da havucu ne vakit kullanacağınızı öğrenmiş olmak ve nerede hangi havucu ya da sopayı kullanacağınızı öğrenmiş olmak.

biz, havuca tepki verenlere "yaklaşmacılar", sopaya tepki verenlere ise "uzaklaşmacılar" diyoruz. emin olun ki, ateş yeterince sıcaksa, herkes ondan kaçmak için, şayet altın küpü yeterince parlaksa, herkes ona ulaşmak için, elinden geleni yapacaktır.

insanlar bir şeyi neden yaparlar? ya belirli bir noktaya ulaşmak için (çoğunlukla keyif), ya da belirli bir noktadan kaçmak için (çoğunlukla acı ya da keyifsiz durum)... insanlar bu anlamda, onlara alımlı gelen şeylere yaklaşır, onları iten şeylerden uzaklaşırlar. uzaklaşılan ya da yaklaşılan bu şeyler değerlerle ilgilidir. değerler, insanların uzaklaşmak ya da yaklaşmak için vakit, emek ve kaynaklarını harcadıkları şeyleri belirler.

x ve y teorisi

motivasyon konusu, son elli yıldır, yönetim dergilerinde tartışılıyor. bu süreç içinde iki önemli çatışan teori ortaya çıkmıştır. douglas mc gregor 19602 da the human side of enterprise dergisinde, bu iki teoriyi "x teorisi" ve "y teorisi" olarak adlandırmıştır.

teori x aşağıdaki varsayımlar üstüne kurulmuştur:

1. ortalama her insan işi sevmez ve ondan kaçmak için yollar arar.

2. bu iş sevmezlikten dolayı çoğu insan zorlanmalı, yönetilmeli ve cezayla tehdit edilmelidir.

3. ortalama insanın hırsı yoktur ve yönetilmeyi tercih eder. sorumluluktan kaçarlar ve en yüksek değerleri güvenliktir. bu insanları iyi yönetebilmek için ceza lazımdır. çoğu insan esasda tembel olduğundan, "sopa" gereklidir; yine de patron arkasını döndüğünde çalışmayı bırakacaklardır.

teori y ise aşağıdaki varsayımlar üstüne kurulmuştur:

1. fiziksel ya da zihinsel çalışma, oyun ya da dinlenmek gibi doğaldır.

2. dış kontrol ya da ceza tehditleri, insanları motive etmenin tek yolu değildir. çoğu insan hem fikir amaca ulaşmak için kendilerini yönetir ve kontrol eder.

3. amaçla hem fikir olmaları, o amaca ulaşmakla ilintilendirdikleri ödüller sebebiyledir.

4. her ortalama kişi, doğru koşullar altında, sorumluluk istemeyi ve/veya kabul etmeyi öğrenir.

5. insanların büyük çoğunluğu, kurumsal sorun çözme konusunda, hayal etmek, ustalık ve yaratıcılık için yeterli kaynaklara sahiptir.

6. modern iş dünyasında, ortalama bir insanın entellektüel kabiliyetlerinin çok azı harekete geçirilebilmektedir. bu kişileri doğru yönetebilmek, doğru "havuçları" bulmakla olabilir. insan kaynağının potansiyelini ortaya çıkaracak çözümleri bulmak yöneticiler düşmektedir.

türk iş gücünü motive etmek

teori x ve teori y üstündeki tartışmalar hala devam ediyor. çünkü her ikisi de doğru ve her ikisi de yanlış. bazı insanlar ilk teoriye uyarken, bazıları de ikincisine uyuyorlar. yöneticiliğin sırrı, bireyin hangi kategoriye girdiğini ve ne türüyle motive olacağını bulmaktır.

yaklaşmacı kişiler ulaşmak dilediklerine ulaştıklarında bundan böyle hareket etmezler, uzaklaşmacılar da istemediklerinden kurtulduklarında...

çalışan insanların içerisindeki uzaklaşmacılar, şayet hayat onlar için rahatsa hiç bir şey yapmayacaklardır. bir çok şirket insanlara uzaklaşmak isteyecekleri hiç bir şey bırakmıyor.

kişinin normal standartlarda bir evi, ailesi, kazancı varsa, işten atılma sorunu yoksa, iş yerinde rekabet yoksa, uzaklaşmak isteyeceği bir şey de yok demektir. bu da o kişinin motive olamaması demek olacaktır. benzer durum yaklaşmacılar için de geçerlidir. şayet bütün hedeflere ulaşmışlarsa ve önlerine yeni ödüller konmuyorsa motive olamayacaklardır.

kimi insansa bazı taktirde yaklaşmacı iken bazı taktirde ise uzaklaşmacıdır. bu kişilerin hangi durumlarda yaklaşmacı oldukları ve nelere ulaşmak diledikleri ile hangi durumlarda uzaklaşmacı ve nelerden kaçmak diledikleri bulunmalıdır.

motivasyon stratejisini ortaya çıkarmak

motivasyon stratejisini ortaya çıkartmanın en iyi yollarından birisi onları bu sabah yataktan kaldıran şeyin ne olduğunu sormaktır. çünkü kimi insan, yataktan kalmak için o gün olacak hoş şeyleri düşünerek motive olurken, kimi insan da kalkmazsa olabilecek kötü şeyleri düşünür.

tipik bir motivasyon stratejisinin unsurları

1. ateşleyici; istenen ya da istenmeyen işin düşünülmesi aşamasıdır. burada çoğunlukla istenen durumun pozitif duygularını ortaya çıkartan görsel ve işitsel tasarlamalar ya da istenmeyen durumun negatif duygularını ortaya çıkartan görsel ya da işitsel tasarlamalar yapılır. bundan başka oluşturdukları resimle içleşmek, motivasyonu arttırırken, dışlaşmaksa azaltır. içleşmek ve dışlaşmak alt sistemlerin ayarlanmasıyla olur.

2. operasyon; işi yapmak ya da yapmamakla ilgili kendi kendine konuşma ve zihinde canlandırılması aşaması.
3. şu anın kriterleriyle, yapılma ya da yapılmama durumunun kriterlerinin karşılaştırılması aşaması.
4. yapılma ya da yapılmama durumunun, motive edebilirliği kararı aşaması.
5. yaklaşma ya da uzaklaşmaya giden ilk hareket.

hem yaklaşmacı hem de uzaklaşmacı stratejinin kişide varolması en etkili olan olarak görünmektedir. vakit zaman insanlar daha stresli olduğu için ve yaklaşmacı strateji, zihni hedeflere daha iyi yönlendirdiğinden, uzaklaşmacı stratejilerini değiştirmek isteyebilirler.

bununla birlikte kişilerin motivasyon stratejilerini değiştirme çalışmalarında, ekoloji kontrolünün yapılması, kişinin tamamen demotive kalmaması açısından mühimdir. hatırlayın ki vakit zaman uzaklaşmacı stratejiye de gereksinim duyulabilir.
dr. wyatt woodsmall