ana sayfa    ekonomi, iktisat    insan kaynakları yönetimi

örgütsel vatandaşlık davranışı (organizational citizenship behavior), örgütsel verimliliğe katkıda bulunmakta olan ancak örgütteki ödül sistemiyle direkt bir ilişkisi olmayan, rol dışı davranışları ifade eder. örgütün, varlığını devam ettirebilmesi için, örgüt çalışanlarının bu tür davranışları göstermeleri gerekmektedir (katz ve kahn, 1978). örgütsel vatandaşlık davranışları kişinin rol veya iş tanımının gerektirdiği davranışlar değildir, örgütsel vatandaşlık davranışı şahsi bir tercih meselesidir. literatürde örgütsel vatandaşlık davranışı hakkında yapılan çalışmalara göre iş doyumu (organ ve ryan, 1995) çalışan bağlılığı (o’reilly ve chatman, 1986) ve algılanan örgütsel desteğin (moorman, blakely ve niehoff, 1998) örgütsel vatandaşlık davranışları ile pozitif ilişki belirten değişkenler arasında olduğu bulunmuştur.

örgütsel vatandaşlık davranışları, örgütsel ödül sistemi tarafından resmi olarak tanımlanmadığı için çalışanlar örgütsel vatandaşlık davranışlarında bulunarak veya bulunmayarak bir inisiyatif kullanabilirler (organ, 1990). bu davranışlarda bulunma veya bulunmama takdiri, örgütün bireye nasıl davrandığına göre değişir.

organ (1990), örgütsel vatandaşlık davranışını beş boyutta tanımlamıştır. bu boyutlar; özgecilik (altruism), özdisiplin (conscientiousness), lütufkarlık (courtesy), vatandaşlık bilinci (civic virtue), ve sportmenliktir (sportsmanship). çalışanlar tüm bu kategorilerde örgütsel vatandaşlık davranışı göstermek yerine diledikleri boyut içinde söz konusu davranışları gösterirler (organ, 1990).

örgütsel vatandaşlık davranışına dair esas ilkelerden biri, çalışanların, çalışma ilişkisini yalnızca bir sosyal alışveriş ilişkisi olarak gördüklerinde bu tür davranışlar sergilediğidir. ikinci ilkeye göre de çalışanlar, eşit muamele gördükleri vakit bu tür davranışlarda bulunurlar ve hakça neticeler elde etmediklerinde ise bu davranışları göstermeyi keserler (organ, 1990). örgütsel vatandaşlık davranışlarında olduğu gibi, sosyal alışveriş, hakçalık ve karşılıklılık ilkeleri çalışan ve işveren arasındaki sözleşmelerde esas kavramlardır.