ana sayfa    ekonomi, iktisat    yatırım rehberi

sermaye artırım türleri nelerdir?

şirketler genelde yılda bir defa olmak üzere sermayelerini artırma yoluna gitmektedirler. başlıca sermaye artırım nedenleri yüksek enflasyon şartlarında erimiş olan sermayelerini güçlendirmek ve yeni yatırımlar için veya şirketin faaliyetlerinin reel büyümesi neticesi gereken fon gereksiniminin gidermek içindir.
şirketler iki biçimde sermaye artırımına gitmektedirler; ilki, içkaynaklardan yapılan bedelsiz sermaye artırımı; ikinci ise, şirket ortaklarından ek fon temin ederek yapılan bedelli sermaye artırımıdır.


bedelsiz sermaye artırımı nedir?

bedelsiz sermaye artırımı, şirketlerin kendi iç kaynaklarını (emisyon primi, tekrardan değerleme değer artışı, yedekler, iştirak ve duran varlık satış karları, temettü) kullanarak yapmış oldukları ve ortaklarından ilave kaynak talep etmeden bedelsiz olarak hisse senedi dağıttıkları sermaye artırım tipidir.
bedelsiz sermaye artırımı şirkete ek bir finansman kaynağı sağlamamakla beraber şirketlerin bedelsiz sermaye artırımına gitme nedenleri bulunmaktadır. başlıca nedenleri emisyon primi ile iştirak ve duran varlık satış karı kalemlerinden yapılan sermaye artırımlarının şirkete sağladığı vergi avantajıdır. bir başka neden ise şirketlerin enflasyon karşısında erimiş olan sermayeyi güncellemek amacıyla yapılmak istenmesidir.
bedelsiz sermaye artırımında kullanılan temettü dışındaki kaynaklar birer özsermaye kalemi olup, aslında yapılan işlem özsermaye kalemleri arasında tutarların yer değiştirmesinden ibarettir.
temettünün bedelsiz sermaye artırımında kullanılması ise şu biçimde olmaktadır; şirketler'in genel kurulları dönem sonunda elde ettikleri kar'dan dağıtılabilinecek olan kısmından temettü tutarlarını belirler. yine şirketlerin genel kurulları veya genel kurulların yetkilendirmesi ile yönetim kurulları bu temettü tutarların bir kısmının veya tamamının nakit olarak değilde hisse senedi biçiminde bedelsiz olarak sermaye artırımında kullanabilir.
bedelsiz sermaye artırımı şirketlerin piyasa değerlerini etkilememektedir.


rüçhan hakkı ve bedelli sermaye artırımı nedir?

bedelli sermaye artırımı, şirketlerin dış kaynaklardan temin etmiş oldukları yeni kaynaklar karşılığında yani bir bedel karşılığında hisse senedi dağıttıkları sermaye artırım tipidir. ortakların bedelli sermaye artırımına katılma hakları da rüçhan hakkı olarak isimlendirilmektedir.
şirketleri bedelli sermaye artırımı yapmaya iten başlıca iki neden bulunmaktadır. bunlardan ilki, şirketin faaliyet hacminin büyümesine paralel olarak sermaye gereksiniminin olması. ikincisi ise, yeni yatrırımlar neticesinde şirketlerin fon gereksinimi içerisinde olması ve gereksinim duyulan fonların bir kısmının sermaye artırımı yoluyla temin edilmeye çalışılması.
bedelli sermaye artırımı şirkete ek bir finansman kaynağı sağlamaktadır. bu kaynak genellikle mevcut ortaklardan temin edilmekle beraber bazı durumlarda da mevcut ortakların rüçhan hakları kısıtlanarak, yeni ortaklara bu imkan primli olarak kullandırılmaktadır. böylece yeni ortaklar edinebilen şirketleri bu yola iten başlıca neden daha fazla fon temin etme ihtiyacıdır. bu yolla şirketler normalde 1.000 trl nominal değere sahip yeni senetleri mevcut ortaklarına yine 1.000 trl'den kullandırarak, bir senet karşılığında böylece 1.000 trl fon temin edecekken, yeni ortaklara daha yukarı bir fiyattan senetleri satarak daha fazla fon temin etme olanağını elde etmektedirler.
yukarıda bahsedildiği gibi şirketler bedelli sermaye artırımında genelde 1.000 trl'lik nominal değere sahip yeni senetleri yine 1.000 trl karşılığında mevcut ortaklarına kullandırmakla beraber, bazı zamanlar daha fazla fon gereksinimi içerisinde olan şirketler daha yüksek bir fiyattan rüçhan hakkını mevcut ortaklarına kullandırma yoluna gitmektedir.
bedelli sermaye artırımı anında şirketler gerek mevcut ortaklarına, gerekse yeni ortaklarına primli fiyattan kullandırdıkları senetlerin primli kısmı bilanço'da özsermayenin emisyon primi kalemine kaydedilmektedir.


bedelli sermaye artırımında ortaklardan fon talep edildiğinden yukarıda bahsedilmiş idi. bu fon ortakların özkaynaklarından karşılamak halinde oldukları gibi, sermaye artırım ile tıpkı zamanlarda yapılan temettü ödemelerinden (eğer şirket temettü dağıtırsa) elde edilen kaynaklar ile bir kısmının veya tamamının karşılanması da mümkün bulunmaktadır. bu durum temettü'den yapılan bedelsiz sermaye artırımına benzemektedir ve imkb'ye kote şirketlerin çokça kullanılan bir methoddur. aslında temettüden dolayı direk olarak yapılabilinen bedelsiz sermaye artırımı imkanı da bu usülden hasıl olmuştur.
bedelli sermaye artırımı şirketlerin piyasa değerlerini etkilemektedir. bunu aşağıdaki örnek ile daha iyi görebilme imkanına sahip olacağız.