ana sayfa    ekonomi, iktisat    yatırım rehberi

halka arz nasıl olur sorusundan önce neden şirketlerin halka arz ettiklerini anlamak yerinde olacaktır. şirketlerin faaliyetlerini yürütebilmesi için kaynaklara gereksinimi vardır. bu kaynaklar yabancı kaynak (borç yoluyla elde edilen kaynak) veya özkaynak (ortaklardan sermaye yoluyla veya faaliyetler neticesi kar yoluyla sağlanan) olabilir. iki kaynak türününde şirkete bir maliyeti vardır. bu maliyet yabancı kaynaklarda faiz maliyeti iken, özkaynakta ise ödenmesi gereken ve ortaklar tarafından belli bir taban sınırda beklenen temettü geliridir. şirket yönetimi hangi kaynak ucuza geliyorsa, o kaynaktan faydalanma yoluna gidecektir. şayet özkaynak yoluyla fonlama yani senet ihraç ederek toplanacak fonların maliyeti daha ucuz ise, şirketler halka arza başvurma yoluna gidebilirler.
ayrıca, şirket ortakları halka açılmayı bir tanıtım ve reklam vasıtası olarak görebilir ve halka açılmaya karar verebilir. netice olarak, borsa yoluyla şirketin değeride oluşabileceği için, bu bir performans ölçüsü olarak da kullanılabilir.
unutulmaması gereken bir konu ise vergi mevzuatımız halka açık şirketlere bir indirim sağlamasıdır.


halka arz yöntemleri nelerdir?

aile şirketleri veya bir kaç ortağın bulunduğu şirketler, yukarıdaki sebeplerden biri veya birkaçını özönüne tutup halka açılmayı düşünüyorsa, kullanabileceği birkaç metod vardır ve genellikle bir danışman aracı kuruluş kullanıldığından, aracı kuruluşun hazırlayacağı tavsiyeler arasından, şirket yönetimi en uygununu seçecektir. çok fazla halka açılma metodu olduğundan biz burada belli başlı bir kaçını kısaca anlatmakla yetineceğiz.
sabit fiyatla talep toplama yöntemi, bu metodda şirket ortakları yapılmış olan önfizibilite çalışmaları ışığında belli bir fiyat ve arz edilecek hisse miktarı belirlerler. bu ilgili yatırımcı grubuna sunulur ve isteyen kişilerden talepleri toplanır. en sonunda hisselerin karşılığını yatırmış olan yatırımcılara hisse senetleri dağıtılır. bu metodda aracı kurum yalnızca yatırımcılar ile şirket arasında elçilik görevi görebileceği gibi, bu halka arzı kendisi de üstlenebilir (underwriting). underwriting anlaşması çerçevesinde arzı kendisi üstlenen bir aracı kuruluş, hisselerin tümünü satmayı taahüt eder. şayet satamadığı senet olursa, bu taktirde satılamayan kısmı kendisi almakla mükelleftir.
halka açılacak senetler, sermaye arttırımında ortakların rüçhan haklarının kısıtlanması yoluyla (şirket yapmayı düşündüğü bedelli sermaye artırımına mevcut ortakların kullanım haklarını kısıtlar ve primli fiyattan bu tutarlar halka arz edilir) olabileceği gibi, ortakların payından satılması yoluyla da olabilir.
fiyat teklifi alınması yöntemi, bu metodda şirket belli bir taban limitin altında olmamak koşuluyla senetler için teklif edilen fiyatlar alınır ve nihai karara göre hisseler satılır.
bir başka metod ise, gelişmiş ülkelerde sık sık kullanılan, senede dönüştürülebilinen tahvil ihraç etme yoluyla (convertible bonds) olabilir. burada, şirket yatırımcılara tahvil ihraç eder ve bu tahvilde, tahvil sahibine önceden belirlenen bir fiyattan hisse senedi alma hakkı verilir. şayet tahvil sahibi (bondholder) ileride oluşacak konjektürde ücreti ideal bulursa tahvilini hisse senediyle değiştirir.



aracı kurumların fonksiyonu nedir?

aracı kurumlar kuruluş amaçları itibariyle, hisse senedi ticaretinde yatırımcı ile piyasa (karşı taraf) arasında aracılık işlemleri ve yatırımcıyı bilgilendirme işlevleri ifa ederler. bu aracılık işlemleri için, en büyük gelir kaynaklarını oluşturan, işlem başına komisyon alırlar.
aracı kurumların bir başka görevleri ve gelir kaynakları ise halka arz konsorsiyumlarında yer alırlar ve yeni hisse senetlerin ihraclarında aracılık görevi görürler.


lider aracı kurum nedir?

bir şirketin halka arzı için, çeşitli aracı kurumlar bir araya gelip konsorsiyum kurarlar. isteyen aracı kurum bu konsorsiyuma katılır ve belli bir miktarının halka arzını üstlenir. bu konsorsiyumda, halka açılacak şirkete danışmanlık yapan, konsorsiyumu düzenleyen yani bir halka arzda lider rolünü oynayan aracı kuruluşa lider aracı kuruluş denir. burada kısaca bahsedilen lider aracı kuruluşun aslında görevleri ve sorumluluğu daha fazladır.